Chưa thử xong đã trồng tràn lan

Những cây điều còn sống sót đang là của nợ đối với nông dân vùng cát Quảng Điền. Ảnh: Văn Ngọc

Mô hình trồng điều lần đầu tiên triển khai tại Thừa Thiên - Huế, vùng rú cát cằn cỗi huyện Quảng Điền được chọn làm thử, Viện Khoa học Công nghệ Nông nghiệp hỗ trợ miễn phí cây giống, phân bón, kỹ thuật.

Dù chưa từng biết về cây điều, một số hộ dân vẫn xung phong trồng thử theo động viên của đơn vị tài trợ.

Trong lúc hai hécta điều do Viện Khoa học Công nghệ Nông nghiệp hỗ trợ trồng thử ba năm sau mới cho kết quả khảo nghiệm, cây giống trình diễn còn chưa kịp bén rễ, ngành nông nghiệp Quảng Điền vội triển khai mô hình do huyện thành lập, mở rộng ồ ạt ra vùng trang trại rú cát ba xã Quảng Vinh, Quảng Thái, Quảng Lợi.

Diện tích dự kiến ban đầu 60 hécta, sau đó rút xuống 22 hécta. Nông dân chỉ được hỗ trợ giống. Cây điều trồng đại trà, nhiều nông dân giàu kinh nghiệm ở Quảng Điền cảnh báo tính khả thi của mô hình.

Ông Trần Quý Quốc, người nhiều năm gắn bó vùng cát Quảng Lợi, nói: “Tui và nhiều người rất ngạc nhiên về mô hình trồng điều tại nơi khắc nghiệt như vùng rú cát, vì đến cây tre cũng không sống nổi qua mùa hè”.

Ông Quốc còn cho biết, dân Quảng Điền từng trồng nhiều loại cây ăn quả trên rú cát nhưng không có hiệu quả, cây chết dần. Thậm chí, từng có hàng trăm hécta mía đường trồng xong phải phá bỏ, nên dân thận trọng

Sau khi nghe tuyên truyền cây điều là giống mới phù hợp vùng rú cát, hạt điều xuất khẩu, cây cho bóng mát, nhiều nông dân miễn cưỡng đồng ý. Từ hai hộ ban đầu, mô hình mở rộng ra khoảng 20 hộ, mỗi gia đình trồng bình quân một hécta.

Cuối năm 2007, rét đậm rét hại kéo dài, gần 30 hécta điều, xoài và mãng cầu tại ba xã chết dần, số còn lại còi cọc không ra hoa kết trái khiến dân ngậm ngùi chặt làm củi.

Của nợ

Cây điều chết dần, tỷ lệ ra trái thấp, sản phẩm bí đầu ra, hơn sáu năm qua, nông dân Quảng Điền chưa có bất kỳ thu nhập nào từ trang trại điều, dù đã tốn nhiều chi phí, công sức cải tạo đất, chăm sóc, bảo vệ. Nợ vay tiền tỷ trồng mía nguyên liệu cho nhà máy đường từ năm 1999 chưa trả xong, nhiều hộ dân lại lao đao vì điều.

Không chỉ cây điều, hiện vùng cát Quảng Điền còn có nhiều mô hình, dự án trồng cây ăn quả dở khóc dở cười tương tự, như mô hình trồng xoài, mãng cầu do Trung tâm Khuyến nông & Khuyến lâm Tỉnh Thừa Thiên - Huế hỗ trợ, với nhiều hécta chết yểu, không ra quả.

Cây điều không hiệu quả, theo ông Hồ Vang - Trưởng phòng NN & PTNT huyện - giải thích, đó chỉ là mô hình khảo nghiệm kết hợp phủ xanh rú cát, vì cây trồng có khả năng chịu hạn tốt, cho bóng mát, giữ ẩm như nhiều loại cây lâm nghiệp.

Ông Nguyễn Lai Đức (xã Quảng Vinh) không đồng tình: “Không thể đem công sức, tiền của dân và hàng chục hécta cây trồng ra để khảo nghiệm. Đầu tư trồng điều tốn kém hơn nhiều so với cây lâm nghiệp. Chi phí ban đầu mỗi hécta hơn ba triệu đồng, rồi còn mất công đi lại các tỉnh lân cận học hỏi kinh nghiệm, lên huyện tập huấn kỹ thuật. Cây điều cho hiệu quả khai thác gỗ, củi rất thấp, không như cây lâm nghiệp”.

Ra thăm trang trại trồng điều, xoài, mãng cầu lụi tàn dần giữa cát nóng, ông Nguyễn Lai Đức rầu rĩ: “Huyện gọi là trồng thử, nhưng thiệt hại nông dân gánh là thật. Mấy năm rồi, chẳng ai còn ngó ngàng đến người trồng điều. Trái chín phải đổ bỏ, vì biết bán nơi mô. Thôi đành chặt làm củi”.

Văn Ngọc